نیازمندی های صنعت بتن
نیازمندی های صنعت بتن

ترک خوردگی حرارتی بتن

ترک خوردگی حرارتی به دلیل اختلاف بیش از حد دما در درون یا محیط اطراف یک سازه بتنی رخ می دهد. تفاضل دمایی سبب می شود که بخش سردتر که در تماس با بخش گرمتر است، بیشتر منقبض شود و بخش گرم تر بیشتر منبسط شود. ترک خوردگی حرارتی زمانی ظاهر می شود که تنش های کششی ناشی از این تغییر حجم ها از مقاومت کششی درجای بتن (in-place concrete tensile strength) بیشتر شود. ترک خوردگی ناشی از حرارت معمولاً در اعضای بتنی رخ می­دهد که به عنوان بتن حجیم درنظر گرفته نشده است.

ترک خوردگی حرارتی چرا رخ می­دهد؟

هیدراسیون مواد سیمانی سبب تولید گرما تولید در تمامی اعضای بتن در روزهای ابتدایی بتن ریزی می شود. این گرما در اعضای نازک سریعا پخش می­شود و مشکلی را ایجاد نمی کند. اما در بخش های ضخیم تر، دمای داخلی افزایش یافته به آرامی افت می­کند، در حالی که سطوح آن به سرعت تا دمای محیطی سرد می شود. سطح در تماس به دلیل سرد شدگی و داخل بتن به دلیل گرم شدگی دچار تغییرات حجمی می شوند. این تغییرات، تنش های کششی ایجاد می کند که می­تواند سطح بتن را دست خوش ترک خوردگی کند. در اثر موارد، ترک خوردگی حرارتی در سنین اولیه رخ می­دهد. ترک خوردگی حرارتی در سنین ثانویه به ندرت رخ می­دهد.

اعضای بتن در صورت قرار گرفتن در معرض حرارت و سرما، منبسط و منقبض می­شوند. این تغییرات حجمی به دلیل ذات بتن، در برخی از مقاطع محدود می­شود و شکستگی رخ می دهد. این نوع از ترک خوردگی را ترک خوردگی حرارتی می نامیم. این ترک در سنین ثانویه نیز رخ می­دهد.

بتن حجیم چیست؟

مهم ترین عامل در نام گذاری یک بتن به عنوان بتن حجیم و یا بتن ریزی حجیم، حداقل های ابعادی اعضا است. ACI 301 می گوید که می توان اعضایی که حداقل بعد m 1/3 را دارند، به عنوان یک بتن حجیم در نظر گرفت. برخی از مشخصات، نسبت حجم به سطح بتن (volume-to-surface ratio) را برای تعیین بتن حجیم استفاده می کنند.

موارد دیگر در ترک حرارتی

ترک خوردگی حرارتی حتی در سازه هایی که حجیم نیستند نیز رخ می دهد. سطح بالای روسازی ها و دال ها در معرض طیف وسیعی از حرارت ها هستند در حالی که سطح پایینی و لایه میانی تا حدود زیادی از حرارت محافظت می شوند. یک تفاضل دمایی بزرگ در بین لایه فوقانی و تحتانی می­تواند منجر به ترک خوردگی شود. بتن دارای ضریب انبساط حرارتی 5/5 تا millionths/°C /14 است. یک روسازی بتن ریزی شده در دمای 35 می تواند به دمای 70 برسد.

چگونه می توان ترک خوردگی حرارتی را تشخیص داد؟

اهمیت خوردگی حرارتی

به طور معمول ترک‌خوردگی ناشی از حرارت را تنها با المان‌های بزرگ مقیاس و حجیم مرتبط می‌دانند. نیازی نیست که المان‌های بتنی حجیم باشند تا ترک‌خوردگی حرارتی به عنوان یک نگرانی به شمار آید. اکثر این ترک‌ها در چند روز اوّل پس از بتن‌ریزی رخ می دهند. فارغ از مقاومت طراحی بتن، هر زمان که مقاومت کششی توسعه ‌یافته بتن برای مقابله در برابر تنش‌های ناشی از گرادیان­های دمایی کافی نباشد، در هر لحظه از زمان ترک‌خوردگی حرارتی باید یک نگرانی و مسأله مهم به شمار آید.

ترک حرارتی در اعضای نازک نیز می­تواند رخ دهد. اعضایی مانند دال­ه ای همکف[1] که از هر دو بتن معمولی و پرمقاومت ساخته می­شوند، هر زمان که گرادیان‌های دمایی بـزرگ و مؤثری در آنها ایجاد ­شود، امکان ترک‌خوردگی حرارتی وجود دارد. این اعضا به­ ویژه آنهایی که درز­های انقباض ضعیف یا اندک دارند، هنگامی که تفاضل­ بین دماهای بالا و پایین روزانه در بالاترین حد است، در فصول انتقالی (مانند بهار و پاییز) به­شدت از این پدیده آسیب پذیر هستند.


[1] .Slabs-on-grade                                                                        

چگونه می توان ترک خوردگی حرارتی را به حداقل رساند؟

کلید کاهش ترک خوردگی ناشی از حرارت و یا دما، شناخت کامل آن و گام برداشتن برای کاهش آن است. به عبارت دیگر، مناسب است که در بتن ریزی های حجیم، یک برنامه کتنرل دمایی متناسب با الزامات مشخصات پروژه داشته باشیم.

مشخصات معمول برای بتن حجیم شامل حداکثر دما و حداکثر تفاضل یا اختلاف دمایی است. درجه حرارت بسیار بالای داخلی بتن، پیامدهای زوال دوامی نیز دارد. یک تفاضل دمایی محدود و مشخص می­تواند ترک خوردگی های بیش از حد بتن را به حداقل برساند. این محدودۀ تفاضل دمایی، ºC20 است. با این حال، بتن می­تواند در تفاضل های دمایی بیشتر و یا کمتر از این مقدار نیز ترک بخورد. تفاضل دمایی را می­توان با سنسورهای حرارتی مدفون در بتن بدست آورد.

اوج دمای مخلوط بتن را می­توان با فرض شرایط ایده آل عایق بندی شده برآورد نمود. برای پیش بینی پتانسیل و دمای پیش بینی شده برا ترک خوردگی می­توان از مدل سازی حرارتی استفاده کرد. دو مدل برای مدل سازی حرارت وجود دارد.

1-    مدل HIPERPAV برای روسازی ها (www.hiperpav.com

2-مدل ConcreteWorks برای روسازی سازی های و اعضای بتنی حجمی (www.texasconcreteworks.com).

برای تحلیل های حرارتی می توانید از متخصصین و مشاوره بتن گروه ایران بتن استفاده کنید.

بخش عمده ای از مسئولیت به حداقل رساندن ترک خوردگی حرارتی مربوط به طراح و پیمانکار است.

گام های عملی برای جلوگیری از این پدیده شامل تعیین طرح مخلوط مناسب، محدوده مشخصات برای دمای بتن حمل شده و دمای بتن در سازه، عایق بندی سازه و پایان اقدامات محافظتی و در شرایط بحرانی، تعیین و اقدام به اقدامات خنک سازی اعضای سازه است.